Yıl 2018, Cilt 18, Sayı 1, Sayfalar 141 - 148 2018-03-30

Medicinal Leech Therapy: Hirudotherapy
Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi

Hüseyin Ayhan [1] , Salih Mollahaliloğlu [2]

318 548

Hirudoterapy is a form of treatment that has been used to treat diseases for centuries using medicinal leeches. Leeches have been used therapeutically for many years, but their use has decreased as pharmacotherapy progresses. Today, a number of biologically and pharmacologically active bioactive substances have been identified in the secretion of leeches they give to tissues they bite during blood sucking. Thus, the importance of hirudotherapy is understood better each day, in addition to conventional treatment. This review has been written to remind the importance of medicinal leech therapy for our country and to review current literature.


Hirudoterapi, tıbbi sülükler kullanılarak yüzyıllar boyunca hastalıkları tedavi etmek amacıyla uygulanan bir tedavi şeklidir. Sülükler uzun yıllar boyunca terapötik olarak kullanılmıştır, ancak farmakoterapi ilerledikçe kullanımı azalmıştır. Günümüzde sülüklerin kan emmeleri esnasında ısırdığı dokuya verdiği salgısında biyolojik ve farmakolojik açıdan çok sayıda etkili biyoaktif maddeler tespit edilmiştir. Böylece konvansiyonel tedaviye ek olarak hirudoterapinin önemi her geçen gün daha iyi anlaşılmaktadır. Konu ile ilgili tıbbi sülük tedavisinin ülkemiz açısından önemini yeniden hatırlatmak ve güncel literatürü gözden geçirmek amacıyla bu derleme yazılmıştır.


  • 1. Singh AP. Medicinal leech therapy (Hirudotherapy): A brief overview. Complement Ther Clin Pract 2010;16:213–5.
  • 2. Sağlam N. Sülük Biyolojisi ve Yetiştirme Teknikleri, Ticari Balık Türlerinin Biyolojisi ve Yetiştirme Teknikleri Hizmetiçi Eğitim Semineri, 1-5 Mayıs. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Tarımsal Üretim ve Geliştirme Gn. Md. Su Ürünleri Daire Başkanlığı: Ankara; 2000:51-6.
  • 3. Abdullah S, Dar LM, Rashid A, Tewari A. Hirudotherapy /Leech therapy: Applications and Indications in Surgery. Archives of Clinical and Experimental Surgery 2012;1:172-80.
  • 4. Parker JL, Shaw JG. Aeromonas spp. clinical microbiology and disease. J Infect 2011;62:109-18.
  • 5. Saglam N, Saunders R, Lang SA, Shain DH. A new species of Hirudo (Annelida: Hirudinidae): historical biogeography of Eurasian medicinal Leeches. BMC Zoology 2016;1:5.
  • 6. Whitaker IS, Rao J, Izadi D, Butler PE. Historical Article: Hirudo medicinalis: ancient origins of, and trends in the use of medicinal leeches throughout history. Br J Oral and Maxillofac Surg 2004;42:133-7.
  • 7. Lui C, Barkley WB. Medicinal leech therapy: New life for an ancient treatment. Nursing 2015;45(11):25-30.
  • 8. Rai PK, Singh AK, Singh OP, Rai NP, Dwivedi AK. Effi cacy of leech therapy in the management of osteoarthritis (Sandhivata). AYU Journal 2016;32(2):213-7.
  • 9. Das BK. An Overview on Hirudotherapy/Leech therapy. Ind Res J Pharm Sci 2014;1(1):34.
  • 10. Alaama M, Alnajjar M, Abdualkader AM, Mohammad A, Merzouk A. Isolation and Analytical Characterization of Local Malaysian Leech Saliva Extracts. IIUM Engineering Journal 2011;12:4.
  • 11. Michalsen A, Roth M, Dobos G. Medicinal Leech Therapy. 1st ed. Stuttgart-New York: Georg Thieme Verlag; 2007.
  • 12. Abdualkader AM, Merzouk A, Ghawi AM, Alaama M. Some Biological Activities of Malaysian Leech Saliva Extract. IIUM Engineering Journal 2011;12:4.
  • 13. Duruhan S, Biçer B, Tuncay MS, Uyar M, Güzel S. Travma ve Plastik Cerrahi Operasyonları Sonrası Sülük Uygulamaları. Integr Tıp Derg 2014;2(2):32-7.
  • 14. Abbas Zaidi SM, Jameel SS, Zaman F, Jilani S, Sultana A, Khan SA. A Systematic Overview of the Medicinal Importance of Sanguivorous Leeches. Altern Med Rev 2011;16:1.
  • 15. Gödekmerdan A, Arusan S, Bayar B, Sağlam N. Tıbbi Sülükler ve Hirudoterapi. Turkiye Parazitol Derg 2011;35:234-9.
  • 16. İkizceli İ, Avşaroğulları L, Sözüer E, Yürümez Y, Akdur O. Bleeding due to a medicinal leech bite. Emerg Med J 2005;22:458–60.
  • 17. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Resmi Gazete. 2014; 29158. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141027-3.htm, Erişim tarihi: 07.03.2018.
  • 18. Bäcker M, Lüdtke R, Afra D, Cesur Ö, Langhorst J, Fink M, Bachmann J, Dobos GJ, Michalsen A. Effectiveness of Leech Therapy in Chronic Lateral Epicondylitis A Randomized Controlled Trial. Clin J Pain 2011;27:442–7.
  • 19. Jha K, Garg A, Narang R, Das S. Hirudotherapy in Medicine and Dentistry. J Clin Diagn Res 2015;9(12):5-7.
  • 20. Abdualkader AM, Ghawi AM, Alaama M, Awang M, Merzouk A. Leech Therapeutic Applications. Indian J Pharm Sci. 2013; 75(2):127–37.
  • 21. Wollina U, Heinig B, Nowak A. Medical leech therapy (Hirudotherapy). Our Dermatol Online 2016;7(1):91-6.
  • 22. Aydin A, Nazik H, Kuvat SV, Gurler N, Ongen B, Tuncer S, Hocaoglu E, Kesim SN. External decontamination of wild leeches with hypochloric acid. BMC Infectious Diseases 2004;4:28.
  • 23. Verriere B, Sabatier B, Carbonnelle E, Mainardi J, Prognon1 P, Whitaker I, Lantieri L, Hivelin M. Medicinal leech therapy and Aeromonas spp. İnfection. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 2016;35(6):1001–6.
  • 24. Hermansdorfer J, Lineaweaver W, Follansbee S, Valauri FA, Buncke HJ. Antibiotic sensitivities of Aeromonas hydrophila cultured from medicinal leeches. Br J Plast Surg. 1988;41(6):649-51.
  • 25. Mumcuoglu KY, Huberman L, Cohen R, Temper V, Adler A, Galun R, Block C. Elimination of symbiotic Aeromonas spp. from the intestinal tract of the medicinal leech, Hirudo medicinalis, using ciprofloxacin feding. Clin Microbiol Infect 2010;16:563–7.
  • 26. Sunil KS, Aradhyamath S, Hiremath S. Concepts of Leech Therapy. International Ayurvedic Medical Journal 2015;3(8):2559-63.
  • 27. Houschyar KS, Momeni A, Maan ZN, Pyles MN, Jew OS, Strathe M, Michalsen A. Medical leech therapy in plastic reconstructive surgery. Wiener Medizinische Wochenschrift 2014;164(5-6):95-102.
  • 28. Murthy RK, Pandrangi V, Weber DJ. Infection Prevention. 1st ed. Cham, Switzerland: Springer International Publishing AG; 2018.
  • 29. Merzouk A, Ghawi AM, Abdualkader AM, Abdullahi AD, Alaama M. Anticancer Effects of Medical Malaysian Leech Saliva Extract (LSE). Pharm Anal Acta 2012;15:3-5.
Birincil Dil tr
Konular Sağlık Bilimleri
Dergi Bölümü Derlemeler
Yazarlar

Yazar: Hüseyin Ayhan (Sorumlu Yazar)

Yazar: Salih Mollahaliloğlu

Bibtex @derleme { amj409057, journal = {Ankara Medical Journal}, issn = {}, eissn = {2148-4570}, address = {Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {18}, pages = {141 - 148}, doi = {10.17098/amj.409057}, title = {Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi}, key = {cite}, author = {Mollahaliloğlu, Salih and Ayhan, Hüseyin} }
APA Ayhan, H , Mollahaliloğlu, S . (2018). Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi. Ankara Medical Journal, 18 (1), 141-148. DOI: 10.17098/amj.409057
MLA Ayhan, H , Mollahaliloğlu, S . "Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi". Ankara Medical Journal 18 (2018): 141-148 <http://www.ankaramedicaljournal.com/issue/36291/409057>
Chicago Ayhan, H , Mollahaliloğlu, S . "Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi". Ankara Medical Journal 18 (2018): 141-148
RIS TY - JOUR T1 - Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi AU - Hüseyin Ayhan , Salih Mollahaliloğlu Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.17098/amj.409057 DO - 10.17098/amj.409057 T2 - Ankara Medical Journal JF - Journal JO - JOR SP - 141 EP - 148 VL - 18 IS - 1 SN - -2148-4570 M3 - doi: 10.17098/amj.409057 UR - http://dx.doi.org/10.17098/amj.409057 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Ankara Medical Journal Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi %A Hüseyin Ayhan , Salih Mollahaliloğlu %T Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi %D 2018 %J Ankara Medical Journal %P -2148-4570 %V 18 %N 1 %R doi: 10.17098/amj.409057 %U 10.17098/amj.409057
ISNAD Ayhan, Hüseyin , Mollahaliloğlu, Salih . "Tıbbi Sülük Tedavisi: Hirudoterapi". Ankara Medical Journal 18 / 1 (Mart 2018): 141-148. http://dx.doi.org/10.17098/amj.409057